• Kącik logopedyczny

  • Kącik logopedyczny

        • Terapia sygmatyzmu – szereg syczący (s, z, c, dz)

          Sygmatyzm to jedna z najczęściej diagnozowanych wad wymowy w praktyce logopedycznej. Polega na nieprawidłowej realizacji głosek dentalizowanych. W języku polskim wyróżnia się trzy szeregi tych głosek: syczący (s, z, c, dz), szumiący (sz, ż, cz, dż) oraz ciszący (ś, ź, ć, dź). Niniejszy artykuł dotyczy terapii sygmatyzmu obejmującego szereg syczący, który często stanowi punkt wyjścia do dalszej pracy nad pozostałymi szeregami.

          Charakterystyka głosek szeregu syczącego:

           

          • czubek języka znajduje się za dolnymi siekaczami,                  
          • brzegi języka przylegają do zębów trzonowych,
          • strumień powietrza jest wąski, silny i skierowany centralnie.              

           

          Logopedia - ćw. artykulacyjne

          Rys. - printoketa.pl, https://jedynkakj.blogspot.com/p/logopedia-cwiczenia-artykulacyjne

          Ich prawidłowa artykulacja wymaga dobrej sprawności języka, właściwego toru oddechowego oraz prawidłowego zwarcia zębów.

          Rodzaje sygmatyzmu szeregu syczącego

          W zależności od sposobu zniekształcenia głosek wyróżnia się m.in.:

          • sygmatyzm międzyzębowy – język wsuwany jest między zęby, a głoski brzmią tępo,
          • sygmatyzm boczny – powietrze uchodzi bokami języka, co powoduje mlaskające brzmienie,
          • sygmatyzm przyzębowy – język opiera się o górne siekacze,
          • sygmatyzm nosowy – część powietrza uchodzi przez nos.

          Do najczęstszych przyczyn sygmatyzmu syczącego należą:

          • nieprawidłowa budowa lub sprawność narządów artykulacyjnych (języka, warg, zgryzu),
          • nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka i nieprawidłowy wzorzec połykania,
          • obniżone napięcie mięśniowe języka,
          • nieprawidłowy tor oddechowy (oddychanie przez usta),
          • utrwalone parafunkcje, np. ssanie palca, smoczka,
          • zaburzenia słuchu fonemowego,
          • nieprawidłowe wzorce artykulacyjne w otoczeniu dziecka.

          Proces terapeutyczny zawsze powinien być poprzedzony diagnozą logopedyczną.

          Etapy terapii sygmatyzmu – szereg syczący

          1. Etap przygotowawczy

          Celem jest usprawnienie aparatu artykulacyjnego i przygotowanie do prawidłowej artykulacji:

          • ćwiczenia języka (unoszenie, zwężanie, pionizacja),
          • ćwiczenia warg i policzków,
          • ćwiczenia oddechowe (wydłużony wydech, kontrola strumienia powietrza),
          • ćwiczenia słuchowe (różnicowanie s–sz, s–ś).

          2. Wywołanie głoski

          Najczęściej terapię rozpoczyna się od wywołania głoski s, wykorzystując:

          • przekształcenie głoski „t” (t → ts → s),
          • modyfikację głoski „ś” poprzez cofnięcie języka,
          • kontrolę wzrokową (lustro) i czuciową.

          3. Utrwalanie - Prawidłowo wywołana głoska jest utrwalana kolejno:

          • w sylabach,
          • w wyrazach (nagłos, śródgłos, wygłos),
          • w zdaniach, rymowankach i tekstach,
          • w mowie spontanicznej.

           https://jedynkakj.blogspot.com/p/logopedia-cwiczenia-artykulacyjne

          4. Automatyzacja i różnicowanie

          Na tym etapie szczególną uwagę poświęca się:

          • automatyzacji poprawnej artykulacji w codziennych sytuacjach,
          • różnicowaniu głosek syczących z szumiącymi i ciszącymi, eliminowaniu nawrotów nieprawidłowej realizacji.

          Rola rodziny w terapii

          Systematyczność i efektywność terapii w dużej mierze zależą od współpracy z rodzicami. Ich zadaniem jest:

          • regularne wykonywanie ćwiczeń domowych,
          • utrwalanie poprawnych wzorców językowych,
          • wzmacnianie motywacji dziecka,
          • unikanie krytyki i nadmiernego poprawiania w mowie spontanicznej.

          Część praktyczna – przykładowe ćwiczenia w terapii sygmatyzmu

          1. Ćwiczenia przygotowawcze narządów artykulacyjnych

            Ćwiczenia języka

          Celem ćwiczeń jest zwiększenie sprawności, napięcia oraz precyzji ruchów języka.

          • „Szuflada” – cofanie i wysuwanie języka po dnie jamy ustnej, bez unoszenia go ku górze.
          • „Liczenie zębów” – dotykanie czubkiem języka dolnych siekaczy od wewnątrz.
          • „Język – strzałka” – utrzymywanie języka w wąskiej, napiętej pozycji przez kilka sekund.

            Ćwiczenia warg i policzków

          • Uśmiech – ryjek – naprzemienne rozciąganie i zaokrąglanie warg.
          • Parskanie – rozluźnianie warg przy jednoczesnym wydechu.
          • Nadmuchiwanie policzków – naprzemiennie i obustronnie.

          2. Ćwiczenia oddechowe i toru oddechowego

          Celem jest wypracowanie długiego, kontrolowanego wydechu przez usta.

          • Zdmuchiwanie piórka lub watki – kierowanie strumienia powietrza na wprost.
          • Wyścigi statków – dmuchanie przez słomkę na papierowe łódki.
          • Syczący wąż – długi wydech z bezdźwięcznym „ssss”.

          3. Ćwiczenia słuchu fonemowego

          Ćwiczenia te są niezbędne do prawidłowego różnicowania głosek.

          • Rozpoznawanie dźwięku – dziecko reaguje (np. klaszcze), gdy usłyszy głoskę s.
          • Minimalne pary – różnicowanie wyrazów: sok–szok, sanie–świnia.
          • Czy to to samo? – porównywanie poprawnej i zniekształconej realizacji głoski.

          Podsumowanie

          Terapia sygmatyzmu szeregu syczącego jest procesem wymagającym czasu, systematyczności i indywidualnego podejścia. Wczesna diagnoza, prawidłowo zaplanowana terapia oraz współpraca logopedy i rodziców dziecka znacząco zwiększają szanse na pełne wyeliminowanie wady wymowy, osiągnięcie poprawnej, wyraźnej artykulacji.

          Źródła

          1. Demel, G. (2015). Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. Warszawa: WSiP.
          2. Kania, J. T., Emiluta-Rozya, D. (2013). Logopedia – terapia zaburzeń mowy. Warszawa: PZWL.
          3. Pluta-Wojciechowska, D. (2017). Zaburzenia artykulacji. Podstawy diagnozy i terapii. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
          4. Sołtys-Chmielowicz, A. (2016). Wymowa dzieci przedszkolnych. Kraków: Impuls.
          5. Styczek, I. (1982). Logopedia. Warszawa: PWN.
          6. https://jedynkakj.blogspot.com/p/logopedia-cwiczenia-artykulacyjne

           

          Terapia_sygmatyzmu_szereg_syczacy.docx

           

          Czy pozycja spoczynkowa języka

          i połykanie mają wpływ na jakość mowy?

          Mowa jest złożonym procesem zależnym od harmonijnej współpracy struktur orofacjalnych: języka, warg, żuchwy, podniebienia i układu oddechowego. Jednym z głównych założeń terapii miofunkcjonalnej jest to, że forma podąża za funkcją – jakość działania układu orofacjalnego wpływa na rozwój strukturalny i funkcjonalny aparatu mowy. Wśród czynników determinujących prawidłową artykulację szczególną rolę odgrywają:

          1. pozycja spoczynkowa języka,
          2. prawidłowy wzorzec połykania.

          Prawidłowa pozycja spoczynkowa polega na:

          • ułożeniu czubka języka na wałku dziąsłowym,
          • kontakcie grzbietu języka z podniebieniem,
          • domknięciu warg,
          • torze nosowym oddychania.

          Taka konfiguracja sprzyja stabilizacji żuchwy oraz wspomaga prawidłowy rozwój szczęki i zgryzu.

          Nieprawidłowa pozycja języka wiąże się z:

          • seplenieniem międzyzębowym,
          • trudnościami w realizacji głosek /l/, /t/, /d/, /n/,
          • kompensacyjnymi nawykami ruchowymi podczas mówienia.

          Jeśli język spoczywa nisko i nie ma kontaktu z podniebieniem, traci stabilizację potrzebną do precyzyjnych ruchów artykulacyjnych. Ponadto język, który nawykowo wciska się między zęby, utrwala nieprawidłowy tor artykulacji.

          Pozycja spoczynkowa języka

          https://adentis.pl/wp-content/uploads/2025/01/2.jpg

          Fot. https://adentis.pl/uslugi-i-ceny/jezyk/pozycja-spoczynkowa-jezyka/

          W prawidłowym (dojrzałym) połykaniu:

          • czubek języka spoczywa kilka milimetrów za górnymi siekaczami,
          • cała masa języka zbliżona jest do podniebienia, tworząc tak zwany kształt miseczki,
          • czubek języka przez cały akt połknięcia spoczywa w tym samym miejscu, nie dotykając dolnych ani górnych siekaczy,
          • zęby pozostają w lekkim kontakcie,
          • wargi są rozluźnione.

          Wzorzec ten sprzyja stabilności struktur orofacjalnych i umożliwia koordynację ruchów języka niezbędnych do mówienia.

          Połykanie infantylne (niemowlęce):

          • język spoczywa na dnie jamy ustnej, wpycha się między łuki zębowe,
          • nadmierne napięte wargi,
          • kompensacyjne ruchy żuchwy.

          Efekty dla mowy obejmują:

          • utrwalone seplenienie międzyzębowe i boczne,
          • zaburzoną dystrybucję napięcia orofacjalnego,
          • obniżoną precyzję ruchów języka.

          W literaturze wskazuje się, że u dzieci z połykanie infantylnym często obserwuje się te same błędy artykulacyjne, które są trudne do wyeliminowania bez wcześniejszej normalizacji funkcji połykania.

          Zależność między funkcją a strukturą: rola miofunkcji w rozwoju zgryzu

          Pozycja języka i wzorzec połykania wpływają nie tylko na mowę, ale również na kształt łuków zębowych. Prawidłowy nacisk szeroko rozłożonego języka na podniebienie wspiera rozwój szczęki, natomiast jego niska pozycja sprzyja zwężeniu podniebienia i wadom zgryzu (np. zgryz otwarty), które wtórnie zaburzają artykulację. Terapia miofunkcjonalna podkreśla więc konieczność łączenia funkcji i struktury w ocenie klinicznej.

          https://adentis.pl/wp-content/uploads/2025/01/1.jpg

          fot. https://adentis.pl/uslugi-i-ceny/jezyk/pozycja-spoczynkowa-jezyka/

           

          Wnioski

          1. Pozycja spoczynkowa języka oraz wzorzec połykania mają istotny wpływ na jakość mowy.
          2. Nieprawidłowa pozycja języka wiąże się z zaburzeniami artykulacyjnymi, zwłaszcza sygmatyzmem.
          3. Połykanie infantylne może utrwalać błędy artykulacyjne i zaburzać pracę języka podczas mówienia.
          4. Terapia miofunkcjonalna jest skutecznym narzędziem normalizacji funkcji orofacjalnych i powinna stanowić integralny element terapii logopedycznej.
          5. Długotrwała poprawa jakości mowy wymaga równoczesnego uwzględnienia funkcji (pozycja języka, oddychanie, połykanie) oraz struktury (zgryz, budowa podniebienia).

           

          Bibliografia:

          • https://www.dobrylogopeda.edu.pl/poradnik-pacjenta/nieprawidlowe-polykanie-u-dzieci-i-doroslych
          • https://adentis.pl/uslugi-i-ceny/jezyk/pozycja-spoczynkowa-jezyka/
          • Baxter, S. et al. (2021). Orofacial Myofunctional Therapy and its role in speech sound disorders.
          • Corrêa, E. et al. (2020). Effectiveness of myofunctional therapy on orofacial functions.
          • Guimarães, C. (2015). Myofunctional therapy: principles and clinical applications.
          • Hanson, M. & Mason, R. (2003). Orofacial Myology: International Perspectives.
          • Kogo, M. et al. (2017). Influence of tongue posture on dentofacial development.
          • Straub, W. (1960). Malocclusion and speech: function and dysfunction.

           

           

           

           

           

           

          Ćwiczenia buzi i języka - puzzle online Zabawy paluszkowe - Sąsiadek Krzysztof | Książka w Empik Jak zrobić bańki mydlane? Gimnastyka Korekcyjna - Publiczne Przedszkole nr 5 TĘCZOWA PIĄTKA w Zdzieszowicach Rola czytania - Szkoła Podstawowa im. UNICEF w Imbramowicach

           

          JAK WSPIERAĆ MOWĘ DZIECKA?  

          -  pomysły na zabawy

          1. Wygłupiamy się przed lustrem i w kuchni, czyli usprawniamy narządy mowy

          • Zabawa w „Pomidora” - ten kto się pierwszy roześmieje przegrywa. Wprowadź tę zabawę, by wzmocnić język i buzię. Wykonuj zabawne minki (dziecko naśladuje rodzica, a potem zamiana), ściągnij usta w dzióbek, mlaskaj, parskaj, oblizuj wargi. Pamiętaj, obowiązuje pełna powaga!
          • Logopedyczne zabawy kuchenne – zabawcie się w zajączki, chrupcie twardą marchewkę, jabłko, skórki chleba, kalarepkę.

          2. Dmuchaj, chuchaj – czyli zabawy oddechowe

          • Dmuchaj – wdech nosem, wydech ustami i dmuchaj na: piórka, papierki, kawałki waty, gąbki, statki z łupinki orzecha na wodzie, urządźcie wyścigi piłeczek pingpongowych
          • Graj na instrumentach dętych (trąbce, harmonijce ustnej, flecie)​
          • Dmuchaj przez słomkę – zrób bąbelki w wodzie, zdmuchnij piórko ze stolika, dmuchnij przez słomkę na chusteczkę higieniczną – zrób z niej spadochron​
          • Puszczaj bańki mydlane
          • Dmuchaj na papierowe kwiaty, zwierzęta zawieszone na sznurku

          3. Czytaj, opowiadaj, wymyślaj – czyli pobudzamy wyobraźnię, wzbogacamy słownictwo

          • Czytaj dziecku codziennie – niech to będzie wasz rodzinny rytuał – kształtuj nawyk
          • Ucz decydowania – pozwól dziecku wybrać ulubioną książkę,​
          • Rozmawiaj z dzieckiem na temat treści książki, wydarzeń, oceniajcie postępowanie bohaterów, uzasadniajcie swoje zdanie – ucz dyskusji​
          • Zaspokajaj ciekawość poznawczą dziecka – udzielaj mu odpowiedzi na pytania, które pojawią się podczas wspólnego czytania​
          • Ćwicz pamięć – po przeczytaniu książki zamknij ją, zadawaj pytania dotyczące treści, odtwarzajcie kolejność zdarzeń​
          • Pobudzaj wyobraźnię i kreatywność – wymyślcie inne zakończenie bajki lub ułóżcie własną​, dodajcie nowych bohaterów, wymyślcie dla postaci inne imiona

          4. Pięć paluszków rączka ma… – czyli rozwijamy małą motorykę

          „Sroczka kaszkę warzyła”, „Kominiarz”, „Idzie rak” – znane i lubiane zabawy

          Polecam literaturę „Zabawy paluszkowe” -  wzmocnienie napięcia mięśni dłoni to świetne przygotowanie palców do prawidłowego chwytu przyboru pisarskiego, sznurowania butów, zapinania guzików, przewlekania itp.

          5. Układaj, dopasowuj, segreguj, kategoryzuj, odwzorowuj – czyli usprawniamy lewą półkulę mózgu

          • Układanie i odtwarzanie – rodzic układa wybrane klocki, następnie dziecko układa je w taki sam sposób poniżej/obok
          • Dopasowanie kształtu – rodzic układa klocki/zabawki na kartce, odrysowuje kształt – dziecko dopasowuje zabawki do kształtu
          • Sekwencje – rodzic rozpoczyna układanie wzoru (początkowo z 2 elementów – dzieci młodsze) np. trójkąt, kwadrat, trójkąt, kwadrat…. Zadaniem dziecka jest dokończenie rytmu. W tej zabawie wykorzystaj kolorowe pompony, figury geometryczne lub kartoniki z obrazkami. W moim sklepie znajdziesz do pobrania „Zimowe sekwencje” tutaj. Więcej o sekwencjach przeczytasz tutaj.

          6. Słuchaj, reaguj, odtwarzaj – czyli rozwijamy funkcje słuchowe

          •  „Muzyka taniec, pauza – stop” – szalone wygibasy przy muzyce mają swój terapeutyczny cel – uczą reagowanie na dźwięk w określony sposób. Warto w trakcie zabawy wyłączyć radio i wstrzymać wszelkie ruchy ciała: muzyka JEST, muzyki NIE MA. Dziecko uczy się wysłuchiwać pauzy w muzyce.
          • Zabawa idealna na rodzinne zloty „Kto cię woła. Mama, tata, babcia, ciocia…?” – dziecko rozpoznaje głos osoby, która wypowiada jego imię.
          • „Domowa orkiestra” – wersja podstawowa: zgromadźcie domowe przedmioty, na których da się zagrać np. garnki, drewniane łyżki, gazety itp. Stwórzcie razem orkiestrę, grajcie. Wersja utrudniona: gramy według poleceń dyrygenta: cicho/głośno, szybko/wolno, gramy/nie gramy.

          7. Wyginaj ciało, tupnij, podskocz, klaśnij – czyli rozwijamy motorykę dużą

          Ruchy całego ciała są powiązane z rozwojem mowy. Naprzemienne ruchy rąk i nóg stymulują te obszary mózgu, które są odpowiedzialne za mowę. Dlatego nie można spoglądać na dziecko w oderwaniu od jego całościowego rozwoju. Komunikacja językowa i motoryka to funkcje wyższych czynności mózgowych, które są ze sobą bardzo ściśle powiązane.

          • ćwiczenia ogólnorozwojowe, koordynacji ruchowej, przekraczaniu linii środka, ruchów naprzemiennych sprzyjają usprawnianiu pamięci, umiejętności odtwarzania, naśladowania.
          • podskakiwanie, zeskakiwanie i przeskakiwanie  różnych przedmiotów – mniejszych,
          • samodzielność dziecka podczas samoobsługi
          • wspólne wykonywanie czynności domowych – ścieranie kurzu, zamiatanie podłogi – to doskonałe ćwiczenia całego ciała, a dla dziecka świetna zabawa
          • obserwowanie sekwencji ruchów rodzica np. klaśnij, tupnij, podskocz i odtworzenie go przez dziecko
          • ćwiczenia emisyjne połączone z ruchem – np. podskakuj i wymawiaj samogłoski.

           

          BIBLIOGRAFIA:

          https://pomoko.pl/jak-wspierac-rozwoj-dziecka-gdzie-koncza-sie-nasze-oczekiwania-a-zaczynaja-marzenia-dzieci/

          https://www.logopestka.pl/jak-wspierac-mowe-dziecka-7-zabaw-stymulujacych-rozwoj-jezykowy/